Volgens de algemene opvatting is het goed voor je botten om veel calcium in te nemen om osteoporose te voorkomen. Uit nieuw onderzoek blijkt echter dat juist voor vrouwen na de overgang het gebruik van voldoende eiwitten en extra inname van mineralen en stoffen die invloed hebben op de vorming van collageen, zoals silicium en gebufferde vitamine C, essentieel zijn voor gezonde botten. Reclame-uitingen over gezonde botten wijzen ons op de noodzaak van voldoende calcium die we via de voeding en eventueel via supplementen binnen moeten krijgen. Interessant in dit verband is een postmortaal onderzoek op een 85 jarige vrouw. Er zaten kalkafzettingen in haar spieren, gewrichten, op haar schouders: overal. Het lijkt er dus op dat een teveel aan calcium ook zo zijn nadelen heeft.

Het is een misvatting om alleen op calcium te focussen als we botbreuken willen voorkomen. Botten bestaan voor 35 procent uit een weefwerk van eiwitten ofwel collageenmatrix . Deze zorgt voor flexibiliteit. Deze matrix zorgt ervoor dat het mineraalzout calciumfosfaat wordt gevangen. Dit noemen we hydroxy-apatiet. Onze botten bestaat voor 65% uit dit hydroxy-apatiet dat voor de stevigheid zorgt. Naast calciumzouten zetten zich in botweefsel ook andere mineralen af die het lichaam nodig heeft, zoals magnesium, silicium, boron, natrium, kalium en andere mineralen. Om botbreuken te voorkomen moeten we ervoor zorgen dat botten een flexibiliteit houden. Deze flexibiliteit komt door de matrix en niet door het calcium. Ook al zijn botten sterk en hard, het zijn geen stenen of rotsformaties. Botweefsel is alles behalve dood weefsel. Het is net als alle lichaamsweefsels constant in beweging en in verandering. In een proces genaamd botresorptie wordt er voortdurend nieuw bot gemaakt en bot afgebroken. Bij kinderen en adolescenten heet dit proces modellering. Oud beenweefsel wordt verwijderd en nieuw beenweefsel op andere plaatsen aan datzelfde bot gevormd. Soms gebeurt dat tegelijkertijd. Zo kunnen de botten groeien en binnen het lichaam van ligging veranderen. Bij volwassenen gaat dit anders. Als het skelet de volwassen afmeting heeft bereikt vinden deze processen niet tegelijkertijd plaats maar na elkaar. Dit proces heet remodellering. Gespecialiseerde cellen, genaamd osteoclasten, breken het beenweefsel af en resorberen het. Andere cellen, genaamd osteoblasten, vormen nieuw bot op dezelfde plaats. Bij volwassenen wordt jaarlijks 5 tot 10 procent van het beenweefsel op deze manier vernieuwd. Na de overgang kan de botafbraak bij vrouwen versnellen met 2 à 5 procent per jaar. Om botten sterk te maken is de vorming van collageen essentieel. Collageen kan echter alleen gevormd worden wanneer er via de voeding voldoende eiwitten worden aangevoerd. Bovendien stimuleren vitamine C en OPC de enzymen die collageen vormen. Organisch silicium is een onmisbaar element voor het collageen. Bij een tekort aan deze botcomponenten kan de botmatrix verzwakken, waardoor de capaciteit om calciumzouten vast te houden verstoord kan raken. Zowel te veel als te weinig eiwitten kunnen problemen veroorzaken voor de botten.

Uit sommige onderzoeken blijkt dat de botdichtheid bij vegetariërs hoger is dan die van omnivoren, of wel mensen die alles eten . Het vermoeden bestaat dat dit te maken heeft met het voedingspatroon bij vegetariërs dat bestaat uit meer gezonde voeding met veel vers fruit en verse groenten. Als we kijken naar de rest van het voedingspatroon kan het namelijk ook betekenen dat de omnivoren te veel suiker eten en niet genoeg groenten en andere plantaardige voeding. Suiker zorgt voor verzuring in het lichaam waardoor belangrijke mineralen worden onttrokken aan het skelet. Een goede verhouding tussen de inname van eiwitten en calcium is cruciaal, zo blijkt uit diverse onderzoeken. Bij inname van teveel eiwitten en lage hoeveelheden calcium worden de botten poreuzer. Bij mensen die weinig eiwitten maar voldoende calcium nuttigden trad significant vaker botverlies in de heup en de ruggengraat op. Wanneer men ruim voldoende eiwitten maar tegelijkertijd minder koolhydraten inneemt dan neemt de hoeveelheid botgroeifactoren in het bloed toe en heeft men minder calciumverlies.

Conclusie: Wanneer ons voedingspatroon bestaat uit veel voorverpakte en verwerkte voeding en geraffineerde koolhydraten en een tekort aan groenten en eiwitten, riskeert men wellicht zwakke botten als gevolg van een tekort aan collageenmatrix. Supplementen met de nadruk op calcium kunnen in dat geval contraproductief zijn. Bij te weinig collageenmatrix en een teveel aan calcium kunnen de botten hard en broos worden waardoor de fractuurrisico juist toeneemt. Voedingssupplementen die productief zijn voor sterke botten zijn organisch silicium in een drinkbare oplossing (zoals SilSolutions), gebufferde vitamine C met OPC en extra botmineralen (zoals Ostavit).

Door: Elly Korzelius